Türkiye’nin 25 Yıllık Ticaret Dönüşümü

Son 25 yılda Türkiye ticarette yalnızca boyutunu büyütmekle kalmadı; ticaretin yapısını, araçlarını ve küresel rekabet kabiliyetini köklü biçimde dönüştürdü. Bu süreç, ihracatın çeşitlenmesi, dijitalleşme, kurumsal destek mekanizmalarının güçlendirilmesi ve sürdürülebilir üretim yaklaşımlarının yaygınlaşmasıyla karakterize edildi.

Bu dönüşümün merkezinde, rekabetçi Türk markaları yaratma, KOBİ’leri küresel pazarlara taşıma ve ticaret altyapısını dijitalleştirerek hızlandırma hedefleri yer aldı. Aşağıda, bu değişimin temel bileşenleri ve elde edilen sonuçlar özgün cümle yapılarıyla özetlenmiştir.

Mal ve hizmet ihracatında büyük sıçrama

Mal ihracatı 2001’de 31,3 milyar dolardan 2025’te 273,3 milyar dolara çıkarak yaklaşık 8,7 kat artış gösterdi. Aynı dönemde hizmet ihracatı da 15,1 milyar dolardan 122,6 milyar dolara yükseldi; hizmet sektörünün dünya pazarı içindeki payı da büyüdü. Toplamda, ülkenin mal ve hizmet ihracatı 2025’te yaklaşık 396 milyar dolar seviyesine ulaşarak cari açığın finansmanına önemli katkı sağladı.

Markalaşma ve KOBİ destekleri

TURQUALITY Destek Programı, 2004’ten bu yana devlet destekli markalaşma tarafında öncü rolünü sürdürdü; bugün 411 firma ve 443 marka bu ekosistemde yer alıyor. Ayrıca UR-GE projeleri aracılığıyla yaklaşık 19 bin KOBİ ihracata kazandırıldı ve küresel pazarlara erişimleri kolaylaştırıldı.

Dijitalleşme ve milyonlarca işletmeye erişim

MERSİS üzerinden sunulan dijital hizmetlerle 2,6 milyondan fazla şirket ve ticari işletme kayıt altına alındı; aktif kullanıcı sayısı 3,6 milyonu aştı. E-ihracatın desteklenmesi, ticaret sicilinin elektronik ortama taşınması ve gümrük işlemlerinin dijitalleşmesi, ticarette hız ve şeffaflık sağladı.

İhracat finansmanında kapasite büyütüldü

Türk Eximbank’ın sermayesi 200 milyar liraya yükseltilirken şube sayısı ve hizmet ağları genişletildi; 2026 yılı sonuna kadar ihracata 59 milyar dolar reeskont kredisi sağlanması planlanıyor. Ayrıca İGE aracılığıyla ihracatçıların kullandığı kredilere önemli miktarda kefalet verildi.

E-ihracatta yapay zeka ve tek pencere uygulamaları

Kağıtsız Gümrük Projesiyle gümrük süreçleri sadeleştirildi; Tek Pencere Sistemi üzerinden çok sayıda belge tek noktadan temin edilebiliyor. E-Kolay İhracat Platformu (E-KİP) ise firmalara hedef pazar seçimi, pazaryeri analizi, dijital pazarlama, lojistik ve ödeme çözümlerinde yapay zekâ destekli danışmanlık hizmeti veriyor.

Gümrük altyapısında modernizasyon

Stratejik kara kapıları yenilenerek CCTV, X-Ray, plaka tanıma ve alt görüntüleme sistemleriyle donatıldı. Ayrıca tasfiyelik eşya ve araçların satışları elektronik ihale sistemiyle coğrafi kısıtlama olmaksızın yürütülüyor ve geniş erişim sağlanıyor.

Yerli üretimin korunması ve ticaret politikaları

2026 itibarıyla birçok gümrük tarife pozisyonunda ilave vergi uygulanarak yerli üretim korunurken, ticaret politikası araçlarıyla sürdürülebilir dış ticaret hedeflendi. İlk 5 ay verilerine göre korunma önlemleri ithalatı sınırlamada etkili oldu.

Kayıtlı ticaret ve tüketici koruması

İkinci el araç, taşınmaz ve kuyum ticaretinde yetki belgesi sistemiyle kayıtlı ve güvenilir ticaret yapısı güçlendirildi. Tüketici koruması kapsamında geniş çaplı denetimler yapıldı; GÜBİS milyonlarca ziyaretçi aldı ve haksız fiyat artışlarına karşı idari yaptırımlar uygulandı.

Depolama, borsa ve yeşil dönüşüm

Lisanslı depoculuk kapasitesi artarken, Türkiye Ürün İhtisas Borsası üzerinden elektronik ürün senedi işlemleri önemli hacimlere ulaştı. Bunun yanında Responsible Yeşil Mutabakata Uyum Projesi kapsamında firmaların sürdürülebilirlik giderleri mali desteklerle desteklenerek ticarette çevresel uyum teşvik edildi.

Daha yüksek katma değer hedefi

Bakanlığın yeni dönem hedefi sadece ihracat miktarını artırmak değil; daha yüksek katma değer, güçlü markalar, dijital ticaret, rekabetçi üretim ve sürdürülebilir bir iç piyasa oluşturmak olarak özetleniyor. Geçmişte elde edilen kazanımlar, geleceğin daha iddialı hedeflerine ulaşmak için bir başlangıç noktası olarak görülüyor.